Aktualnie prowadzone projekty
Badanie trajektorii rozwojowych uczciwości i oszustwa u dzieci w różnych kontekstach kulturowych i edukacyjnych
Wartości kulturowe, język i systemy edukacyjne w różnych krajach tworzą zróżnicowane środowiska, w których dorastają dzieci. Nasz projekt ma na celu porównanie społeczno- poznawczych kompetencji dzieci z trzech krajów: Szwajcarii, Polski i Rumunii. Chcemy zbadać, jak różnice między tymi trzema środowiskami wpływają na dziecięce zachowania, wtedy gdy muszą wybierać między uczciwością a oszustwem w różnych sytuacjach społecznych ̶ w relacjach z rówieśnikami, z dorosłymi, w szkole podczas sprawdzianów lub gier i zabaw.
Będziemy badać dzieci i ich rodziców w okresie trzech lat, w dwóch grupach wiekowych – gdy rozpoczynają naukę w szkole podstawowej (w wieku 7 lat, następnie w drugiej i trzeciej klasie) oraz gdy rozpoczynają edukację przedmiotową (w czwartej, piątej i szóstej klasie). Naszym celem jest uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania:
1) Jak uczciwość i oszukiwanie zmieniają się wraz z rozwojem dzieci? Na przykład, czy dzieci kłamią częściej, gdy odczuwają presję zdobycia lepszej oceny czy w sytuacji, kiedy chcą zaimponować rówieśnikom?
2) Jakie czynniki wpływają na zachowania dzieci w różnych sytuacjach społecznych? Czy np. dwujęzyczność, oczekiwania kulturowe rodziców lub rodzicielskie praktyki są istotne dla decyzji, czy zachować się uczciwie czy oszukać inną osobę ?
3) Czy trening umiejętności społecznych może zmniejszyć nieuczciwość? Czy nauczanie empatii lub krytycznego myślenia może pomóc dzieciom w dokonywaniu bardziej etycznych wyborów?
Zamiast traktować różnice między dziećmi jako „szum w danych”, uznajemy te różnice za istotne czynniki wpływające na rozwój. Pozwoli nam to odpowiedzieć na pytania takie jak: Dlaczego dziecko w Rumunii może inaczej reagować na presję rówieśników niż dziecko w Szwajcarii? Jak posługiwanie się wieloma językami wpływa na zaufanie w komunikacji? W jaki sposób różne przekonania rodziców odnoszą się do uczciwych i nieuczciwych zachowań dzieci? Porównując trzy systemy edukacji, trzy kultury i różne przedziały wiekowe, pokażemy, w jaki sposób środowisko, wiek i ich interakcje kształtują rozwój moralny.
Wyniki badań pomogą rodzicom, nauczycielom i decydentom w promowaniu uczciwości. Na przykład, jeśli trening społeczno-poznawczy okaże się skuteczny, szkoły mogą wdrożyć opracowane przez nas narzędzia, aby zachęcać do uczciwości. Podobnie, zrozumienie wpływów kulturowych może pomóc rodzinom zaangażować się w dyskusje na temat dylematów etycznych.
Uczciwość i zaufanie są spoiwem społeczeństwa. Opisując, w jaki sposób dzieci uczą się tych umiejętności, możemy lepiej wspierać ich rozwój, aby postępowały w sposób etyczny w dorosłości. Będzie to możliwe dzięki zajęciom prowadzonych w klasach, wspieraniu rodziców w wychowaniu czy też poprzez politykę społeczną, która wyżej ceni uczciwość niż osiąganie sukcesu za wszelką cenę.
https://portal.umk.pl/pl/article/badania-ze-szwajcarskim-grantem
Projekt realizowany w ramach MAPS Multilateral Academic Projects i finansowany ze środków Szwajcarskiej Narodowej Fundacji Nauki (SNSF)
Oszustwo w działaniu: w poszukiwaniu pierwszych przejawów umiejętności oszukiwania we wczesnym dzieciństwie
W ramach projektu zostaną zrealizowane dwa główne cele: opisanie zmian w częstości i sposobach podejmowania przez małe dzieci prób wprowadzenia w błąd oraz określenie jakie kompetencje społeczno-poznawcze rozwojowo poprzedzają pojawienie się u dzieci umiejętności wprowadzania innych w błąd.
Obecnie trwa badanie z udziałem matek dzieci w wieku około 2 lat oraz opiekunek pracujących w żłobkach. W trakcie wywiadów z mamami i opiekunkami rozmawiamy o sprytnych sposobach poprzez które małe dzieci próbują osiągać swoje cele np. uzyskać coś lub uniknąć czegoś nieprzyjemnego. Szczególnie interesują nas podejmowane w tych celach próby wprowadzenia innej osoby w błąd lub sprawienia mylnego wrażenia. Niebawem rozpocznie się drugie badanie kwestionariuszowe mające na celu dokładniejsze oszacowanie częstości poszczególnych sposobów, w jakie dzieci próbują wprowadzać innych w błąd.
Najważniejszym punktem projektu jest jednak obserwacyjne badanie podłużne z udziałem rodziców i ich dwuletnich dzieci. W ramach badania rodzice 2-latków będą co kilka tygodni proszeni o obserwację wybranych zachowań swojego dziecka i zapisanie ich w aplikacji internetowej. Dodatkowo z każdą parą rodzic-dziecko dwukrotnie spotkamy się w laboratorium na spotkaniu, podczas którego dzieci wezmą udział w kilku ciekawych zadaniach sprawdzających ich rozumienie sytuacji społecznych i stanów mentalnych innych osób.
Za udział w projekcie przewidziane jest wynagrodzenie w kwocie 500 PLN, uzyskanie pisemnej informacji o poziomie rozwoju dziecka w niektórych obszarach, możliwość konsultacji z psychologiem rozwojowym.
Projekt jest finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki, program Sonatina 8 (nr projektu: 2024/52/C/HS6/00285), kierownik: dr Joanna Płotnikowska.
